Küresel nehir oksijen kaybı artıyor: Ölü bölge riski

Çinli araştırmacılar uydu ve yapay zekâ verilerini kullanarak 1985'ten beri 21 binden fazla nehri izledi. Science Advances'da yayımlanan çalışmada ortalama nehir oksijeninin 1985'ten bu yana %2.1 azaldığı belirtildi.

Araştırma, mevcut hız sürerse yüzyıl sonuna kadar ortalama ek %4 civarında oksijen kaybı olacağını öngörüyor; bazı bölgelerde bu kayıp %5'e yaklaşabiliyor. En riskli alanlar Doğu ABD, Hindistan ve tropikal akarsular olarak sıralandı.

Temel fizik ve kimya kurallarına göre ısınan su daha az oksijen tutuyor; çalışma kaybın yaklaşık %63'ünü sıcaklık artışına bağlıyor. Diğer etkenler arasında gübre kaynaklı besin kirliliği, kentsel akıntılar, baraj inşası, akış ve rüzgâr sorunları sayıldı.

Bazı örnekler endişe verici: Bu yüzyılın başında Ganj oksijen kaybı hızında küresel ortalamanın 20 katına ulaşmıştı. Amazon'da ise ölü bölge gün sayısı on yılda belirgin şekilde arttı; bağımsız araştırmalar da benzer yükseliş rapor ediyor.

Bilim insanları düşük oksijenin balık ölümleri, biyolojik çeşitlilik kaybı ve su kalitesinde bozulma gibi zincirleme ekolojik krizlere yol açabileceğine dikkat çekiyor. Deoksijenasyon yavaş bir süreç olarak tanımlanıyor ancak ısı dalgaları ve yerel kirlilik ani hipoksi riskini tetikliyor.

Çalışma, küresel ısınma ve yerel kirliliğin birlikte nehir oksijenini düşürdüğünü vurguluyor ve izleme ile emisyonların azaltılmasının önemini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, bazı nehirlerin küçük değişikliklerle tehlike bölgesine sürüklenebileceği uyarısını yineliyor.