Taliban yönetiminde Afganistan: Yasaklar ve çelişkiler
BBC’nin iki yıla yayılan saha çalışması, Taliban’ın 2021’de yeniden iktidara gelmesinden sonra Afganistan’daki yönetim anlayışını mercek altına aldı. Görüşülen eski militanlar, bugün ülkenin farklı bölgelerinde vali, asker veya hükümet sözcüsü olarak görev yapıyor.
Kuzey Afganistan’daki bir valilik makamında genç bir kadın, aylarca şiddet gördüğünü belirterek boşanma talebini dile getirdi. Vali Abdullah Sarhadi, kadını kararından vazgeçirmeye çalışırken kadınlar hakkında aşağılayıcı ifadeler kullandı ve çevresindeki erkekler bu sözlere güldü.
Kadının eşi, boşanma için evlilikte verilen miktarın dört katını talep etti. Ailesi bu bedeli reddederken, Taliban mahkemelerinde kadınların kocalarının onayı olmadan boşanabilmesi hâlâ oldukça zor.
Taliban yetkilileri 2021’de kadınların çalışabileceğini ve eğitim alabileceğini açıklamıştı. Ancak kız çocuklarının ortaöğretime devam etmesi yasaklandı; medya, kadınların kamusal görünürlüğü ve toplumsal yaşam üzerindeki kısıtlamalar da genişletildi.
Taliban sözcüsü Zabihullah Mücahid, kadınların toplumda aktif olacağı yönündeki eski açıklamalarını savunurken medya özgürlüğünün İslami kurallarla sınırlandırılabileceğini söyledi. Kandahar’da erkeklerin sakal bırakması zorunlu hâle gelirken müzik ve kadın seslerinin radyoda yayınlanmasına da izin verilmiyor.
Eski komutanlardan biri, Taliban’ın 1990’larda Bamiyan’daki Buda heykellerini yok etmesinden pişman olmadığını belirtti. Bir başka eski savaşçı ise kız okullarının açılması gerektiğini savundu; bu çıkış, örgüt içindeki ve toplumdaki görüş ayrılıklarını ortaya koydu.
Ülkenin birçok bölgesinde halk su, yol ve sağlık merkezlerinden yoksun yaşıyor. Birleşmiş Milletler’e göre Afganistan’da her dört kişiden üçü temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanırken, bazı yurttaşlar ülkenin en büyük sorununun Taliban yönetimi olduğunu düşünüyor.
Kadın hakları savunucuları, eğitimli kadınların Taliban’ın iktidarını sorgulayabileceği için baskı altında tutulduğunu söylüyor. BBC’nin gözlemleri, yönetimin değiştiği iddiasına rağmen Taliban’ın geçmişteki katı şeriat yorumundan büyük ölçüde uzaklaşmadığını gösteriyor.